Konu AnlatımıTürkçe

Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

ÖSYM’nin sınavlarında Türkçe testlerinde sormayı en çok sevdiği konulardan bir tanesi olan Sözcükte Anlam Konu Anlatımı ile karşınızdayız.

Çok fazla zorlanmadan üstesinden gelebileceğiniz bir konudur. Konu anlatıma çalışarak ve üstüne bol pratik yaparak bu konudan soru kaçırmazsınız.

Türkçe Konu Anlatımları için tıklayınızSözcükte Anlam Testleri Çözmek için tıklayınız

Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

Sözcükler, bir dilin anlamlı en küçük yapı birimidir. Sözcüklerin anlamları cümlede kullanıldıkları yere göre değişebilir.

“Uzun“ sözcüğünün bulunduğu iki cümleyle bunu kavrayalım:

  • O kadar uzun boyluydu ki kalabalığın arasından kolaylıkla fark ediliyordu.
  • Uzun ince bir yoldayım / Gidiyorum gündüz gece.” – Aşık Veysel

Yukarıdaki örnekte iki farklı “uzun” sözcüğü var. İkisinin de anlamları farklıdır. Birinci cümledeki uzun sözcüğü, iki ucu arasında fazla uzaklık olan anlamına gelirken ikinci cümledeki uzun sözcüğü ise başlangıcı ve bitimi arasında fazla zaman aralığı olan, çok süren anlamına gelmektedir.

Temel olarak Sözcükte Anlam konu anlatımı bu şekildedir. Bir sözcük, birden fazla anlama gelebilmektedir. Şimdi biraz daha ayrıntıya girelim ve başlıklar altında Sözcükte Anlam konu anlatımı inceleyelim.


A. ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER

1. Gerçek Anlam

Gerçek anlam, sözcüğün temel anlamıdır. Bir başka deyişle sözcüğün akla gelen ilk anlamıdır. Örnek:

  • Annem perdeleri yeni yıkamıştı.

“Perde” sözcüğünü ilk duyduğumuzda aklımıza “Görüşü, ışığı engellemek, bir şeyi gizlemek için pencereye veya bir açıklığın önüne gerilen örtü” anlamı gelir. Bu nedenle “perde“ sözcüğü gerçek anlam taşımaktadır.

  • Ayağının üstündeki yara canını çok acıtıyordu.

Bu cümledeki “ayak” sözcüğü de aynı şekilde gerçek anlamı ile kullanılmıştır. Cümlede kullanılan anlamı “vücudumuzda yere basmamızı sağlayan organımız”dır.


2. Yan Anlam

Bir sözcük gerçek anlamıyla ilişki ve benzerlik kurularak yeni bir anlam kazanmışsa bu sözcük yan anlam ile kullanılmıştır. Örnek:

  • Gözlerine perde indi.

Bu cümlede kullanılan “perde” sözcüğü, “pencerelere asılan örtü” anlamında değil bir tıp terimi olan “katarakt hastalığı” anlamında kullanılmıştır. Gerçek anlamıyla arasında ilişki ve benzerlik bulunduğu için bu sözcük yan anlamı ile kullanılmıştır.

  • Yarı finalin ilk ayağında temsilcimiz galip gelmeyi başardı.

Bu cümledeki “ayak” sözcüğü, “vücudumuzdaki bir organ” olarak değil “tur, aşama, derece” anlamında kullanmıştır. Bu sözcük de yan anlamıyla kullanılmıştır.


3. Mecaz Anlam

Mecaz anlamda sözcük gerçek anlamında tamamen uzaklaşmış ve farklı bir anlam kazanmış olur. Deyimler ve atasözleri, mecaz anlamın en önemli örneğidir. Bir örnek verecek olursak:

  • Anlatılanlara kulak verdi.

Bu cümlede yer alan “kulak vermek” deyimi ile “dikkatli dinlemek” anlatılmak istenmiştir. Bir kişi kulağını başka birine veremeyeceği için buradaki kullanım mecaz anlam şeklindedir.

Örnek:

  • Zaman o kadar hızlı akıp gidiyor..
  • Bu iş biraz pahalıya patlar.
  • Olaylara ölçülü davranması beni sevindirdi.
  • Tatlı bir yaz akşamıydı.

4. Terim Anlam

Sözcüklerin futbol, tiyatro, bilim, sanat, edebiyat vb. gibi alanlardaki anlamlarıyla kullanılmasına terim anlam ismi verilir. Örneğin;

  • Gittiğimiz tiyatronun ilk perdesi sona erdi.

“perde” sözcüğü bir ev eşyasını tanımlamak için kullanılır. Bu sözcük, “tiyatroda bir oyunun bölümlerini belirtmek” amacıyla kullanılırsa terim anlamıyla kullanılmış olacaktır.


5. Somut ve Soyut Anlam

Beş duyu organlarımız ile algılayabildiğimiz sözcükler somut anlamlı sözcükler olurken beş duyu organımızla algılayamadığımız sözcükler soyut anlamlı sözcük olarak adlandırılır.

Etrafımızda gördüğümüz, dokunduğumuz, işittiğimiz her şey somuttur: kalem, bilgisayar, defter vb.

Beş duyu organımızla algılayamadığımız sözcükler ise soyuttur: duygu, düşünce, aşk, korku, sevgi vb.


6. Nitel ve Nicel Anlam

Nicel anlamlı sözcükler, ölçülebilir ve sayılabilir sözcüklerdir. Örneğin:

  • Yüksek bir binanın tepesine çıkmıştı.
  • Karşısında kalın bir duvar vardı.

Yukarıdaki cümlelerde bulunan “yüksek” ve “kalın” sözcükleri sayılabilir olduklarından dolayı nicel anlamlıdır.

Nitel anlamlı sözcükler ise tam tersine ölçülemeyen ve sayılamayan sözcüklerdir. Örneğin:

  • Yan bankta oturan kız çok güzeldi.
  • Yeni arabasıyla turluyordu.

Yukarıdaki cümlelerde bulunan “güzel” ve “yeni” sözcükleri ölçülemeyeceği için nitel anlam taşımaktadır.


B. ANLAM İLİŞKİSİ BAKIMINDAN SÖZCÜKLER

1. Eş Anlamlı Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları birbirinden farklı olsa da aynı anlama gelen sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. Örneğin:

  • kırmızı – al
  • yaşlı – ihtiyar
  • kelime – sözcük
  • rehine – esir
  • ulusal – milli

2. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları aynı olan sözcükler, farklı anlamlara sahip olduklarında bu sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler adı verilir. Örneğin;

Aşağıdaki cümlelerdeki “yüz” sözcüğünü inceleyelim.

  • Annem bana yüz lira para verdi.
  • Babamla havuzda yüzdük.
  • Sıcaktan yüzü kıpkırmızı olmuştu.

“yüz” kelimesi üç farklı cümlede üç farklı anlamda kullanılmıştır. Birinci cümlede “sayı” anlamında, ikinci cümlede “su üstünde ilerlemek”, üçüncü cümlede ise “ağız, göz, burun gibi organların bulunduğu bölüm” anlamlarında kullanılmıştır.


3. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Birbiriyle ters anlama gelen sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Örneğin;

  • genç – yaşlı
  • büyük – küçük
  • siyah – beyaz
  • uzun – kısa
  • zayıf – şişman

4. Yakın Anlamlı Sözcükler

Yakın anlamlı sözcükler, eş anlamlı sözcüklere benzemektedir. Eş anlamlı sözcüklerin anlamı birbirinin tamamen aynısı olurken, yakın anlamlı sözcüklerin anlamı birbirinin tamamen aynısı değildir. Bazı durumlarda birbirlerinin yerine kullanılabilirken, bazı durumlarda birbirlerinin yerine kullanılamaz.

Örneğin; “çiğnemek” ve “basmak” sözcükleri eş anlamlı gibi gözükse de “yemeği çiğnemek” kullanımı doğru olurken “yemeğe basmak” kullanımı yanlış olmaktadır.

5. Genel ve Özel Anlam

Daha çok varlığı kapsayan sözcüklere genel anlamlı, daha az varlığı kapsayan sözcüklere özel anlamlı denir. Aşağıdaki genelden özele doğru sıralanmış kelimeleri inceleyelim:

  • Alem – canlı – hayvan – memeli – insan

Bu örnekte görebileceğiniz gibi “alem” sözcüğü, diğerlerine göre genel anlamlı olurken, “insan” sözcüğü gruptaki en özel anlamlı sözcüktür.


6. Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel)

Ad aktarması, bir sözcüğü başka bir sözcük yerine benzetme amacı olmadan kullanmaktır. Ad aktarmasının bir diğer ismi de Mecaz-ı Mürsel’dir.

  • “Milyonların izlediği yarışma bu akşam başlıyor.” cümlesindeki “milyonlar” sözcüğü “halk” sözcüğü yerine kullanılmıştır ve ad aktarması vardır.
  • “Böyle durumlarda Ankara’nın kararı çok önemli.” cümlesindeki “Ankara” sözcüğü “devlet yöneticileri” yerine kullanılmıştır ve ad aktarması vardır.

Sözcükte Anlam Konu Anlatımı yazısının sonuna geldik. Sözcükte Anlam Konu anlatımı hakkında sorunuz, aklınıza takılan herhangi bir şey varsa yorumlar bölümünden sormayı unutmayın.

Content Protection by DMCA.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen reklam engelleyiciyi devre dışı bırakarak bizi desteklemeyi düşünün